De redactie vroeg het elftal woordvoerders Cultuur in de Tweede Kamer om zich uit te spreken over deze verhouding. In welke richting moet de relatie tussen politiek en kunst zich ontwikkelen? Wat zijn daarin de speerpunten van de politieke partijen? En hoe sterk is de betrokkenheid bij kunst in tijden van recessie?

De reacties van de woordvoerders Cultuur komen op volgorde van het aantal Kamerzetels aan bod. Daarmee bestrijkt deze Boekman, naast andere bijdragen, het gehele scala aan politieke standpunten. De PvdA, het CDA en de CU pleiten in het verlengde van de Boekmanlezing voor meer zeggenschap van de politiek over de besteding van de subsidiegelden. Zo schrijft Nicolien van Vroonhoven, woordvoerder Cultuur voor het CDA, dat de politiek zich niet moet laten knevelen door Thorbecke. ‘Het zou winst zijn als de minister, maar ook zijn collega-bewindspersonen, kunst en cultuur zouden gebruiken om hun eigen beleidsdoelen te realiseren, of dat nu op het terrein van integratie, jeugdbeleid, veiligheid, toerisme of ruimtelijke ontwikkeling is.’

GroenLinks stelt daarentegen dat de overheid als subsidiegever de kunst moet steunen om de kunst. Maar in de rol van opdrachtgever kan de overheid haar politieke doelstellingen wel degelijk botvieren. De partij doet vijf voorstellen voor een geëngageerd cultuurbeleid. Woordvoerder Cultuur voor D66 Boris van der Ham pleit in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2010 voor erkenning van de kracht van kunst en cultuur in de zogenoemde ‘harde sector’. ‘Kunst en cultuur moeten integraal bij stads- (en dorps) ontwikkeling worden betrokken’, vindt hij.

Partijen als de VVD, PVV, TON en tot op zekere hoogte de SGP maken zich juist sterk voor beperking van de rol van de overheid en overheidssubsidies en willen de financiering meer overlaten aan de vrije markt. In de visie van Han ten Broeke, woordvoerder Cultuur voor de VVD, opereert de overheid als een ‘omgekeerde Robin Hood’: ‘Zij neemt van de armen (belasting) en geeft aan de rijken (subsidies voor culturele instellingen die hoofdzakelijk bezocht worden door witte, hoogopgeleide en bemiddelde burgers). Ik zou zeggen: Geef dat op!’

Martin Bosma en Rita Verdonk, woordvoerders Cultuur voor respectievelijk de PVV en TON, pleiten – met een uitzondering voor erfgoed – zelfs voor afschaffing van overheidssubsidies. Martin Bosma stelt dat de manier waarop de overheid zich nu met kunst bemoeit, niet bijdraagt aan een bloeiend kunstleven. ‘Beter is de burger zelf zijn eigen geld terug te geven’, vindt hij. ‘De beste manier om de kunsten te steunen, is forse belastingverlaging.’

Op 2 november lag tijdens het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer de cultuurbegroting al onder vuur. Zowel de PVV als de VVD pleitten ervoor om ook cultuur in de komende jaren deel uit te laten maken van de zogeheten brede heroverweging die tot voorstellen moeten leiden om 20 procent te bezuinigen.

Met het oog op komende verkiezingen is dat alarmerend nieuws, zowel voor de kunstwereld als voor het publiek. Overheidsgeld gaat immers ook naar een steeds wijder vertakt netwerk van amateurkunst (waarin circa een derde van de bevolking actief is) en kunsteducatie (voor alle schoolgaande jeugd), evenals naar laagdrempelige cultuurinstellingen voor een breed publiek.

De financiering van cultuur meer overlaten aan de vrije markt zorgt niet alleen voor kaalslag in de kunstwereld, maar kan ook kunstliefhebbers financieel de pas af snijden. De toegangsprijzen in het commerciële circuit zijn vaak niet gering. Zo kost het goedkoopste kaartje voor een populaire musical als Joseph in het Utrechtse Beatrix Theater nog altijd tien euro meer dan de laagste toegangsprijs voor een opera in het Amsterdamse Muziektheater. Wie André Rieu deze winter viool wil zien spelen, telt in het Arnhemse Gelredome 99 euro neer. Ouders die hun kleuters willen meenemen naar de populaire meidengroep K3 betalen in het Groningse Martini Plaza Theater inclusief servicekosten 61 euro per persoon. Terwijl bijvoorbeeld het kaartje voor een gesubsidieerde voorstelling in het Amsterdamse Jeugdtheater De Krakeling gemiddeld tien euro kost – en met Stadspas de helft.

In de epiloog van dit nummer signaleert Kees Vuyk ‘een breed gedeeld gevoel van onbehagen over de positie die de kunsten in onze samenleving innemen’. De centrale vraag is volgens hem echter niet of het geoorloofd is dat de kunst de invloed ondergaat van andere sectoren in de samenleving zoals politiek, economie, welzijn en godsdienst. De vraag moet zijn hoe de kunst vat kan krijgen op deze sectoren zodat de verbeeldingskracht ook daar vrij spel krijgt. ‘Ik hoop dat juist politici die ervoor pleiten om de banden met de kunst te verbreken, door de verbeelding van de kunst worden aangeraakt (en ik maak me sterk dat sommigen dat vrezen!)’, zo sluit hij deze Boekman af.
Bij elke bijdrage van een woordvoerder Cultuur is een portret geplaatst dat fotografe Merel Maissan op verzoek van de redactie maakte op locatie in Den Haag. De woordvoerders kozen zelf een kunstwerk of kunstzinnige activiteit waarmee zij zich wilden afficheren.

Als bijlage bij dit nummer vindt u een kaart om vóór 15 januari 2010 uw cultuurstem op een van de politieke partijen uit te brengen: per post naar het antwoordnummer of per e-mail naar redactie@boekman.nl. Op de website www.boekman.nl worden dagelijks de stemmen geteld.

volledige inhoudsopgave

bestellen