(In)visible Cities: Building Capacities
for Local Cultural (Policy) Transformation in Turkey

In samenwerking met Istanbul Bilgi Universiteit ( BILGI)

(In)visible Cities is een samenwerkingsproject van de Boekmanstichting, de Europese Culturele Stichting (ECF), het ministerie van Buitenlandse Zaken in het kader van het
Matra-programma, Anadolu Kültür (AK) en de Bilgi Universiteit in Istanbul (BILGI).

(In)visible Cities is gericht op het scheppen van voorwaarden waarmee de grondslagen
en uitgangspunten van het Turkse kunst- en cultuurbeleid meer inzichtelijk worden.
Bij de Bilgi Universiteit wordt, ten behoeve hiervan, een studiecentrum voor cultuurbeleid
en -management (KPY) opgezet. Onderstaand vindt u verschillende updates van het project.

stad Kars	grens bij Ani

November 2009
Een open grens maakt cultureel Kars zichtbaar
Op zondag 22 november was er in Kars een bijeenkomst in het kader van het project (In)visible cities. Dit project, gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, loopt van 2008 tot en met 2010 en beoogt een uitwisseling van kennis en ervaring tussen Turkse en Nederlandse cultuurmakers op gemeentelijk niveau. Het wordt gesuperviseerd door de Turkse culturele stichting Anadolu Kültür, de Europese Culturele Stichting en de Boekmanstichting.

Kars ligt zo’n 1300 kilometer ten Oosten van Istanbul, vlakbij de Armeense grens. Die grens is op dit moment gesloten vanwege politieke instabiliteit in de regio. De stad werd op de kaart gezet door Turkse schrijver Ohran Pamuk, met zijn roman `Sneeuw’, zoals de Nederlandse titel luidt. In de stad is de mening over Pamuk niet onverdeeld positief: hij schreef ook minder aardige dingen over de Karse gemeenschap. Evenmin zijn alle meningen gunstig voor de kersvers gekozen burgemeester. Hij verwijderde sculpturen van Grieks klassieke damesfiguren uit de openbare ruimte en liet het plaatselijke culturele centrum sluiten.

Op 22 november was de vergaderzaal gevuld met ambitie en energie. Projectleiders van alle soorten en maten presenteerden zich. Er zijn actieve genootschappen voor plaatselijke geschiedenis, er zijn plannen voor de registratie van immaterieel muzikaal cultuurgoed (waar ook de UNESCO oren naar heeft), er zijn interculturele voorlichtingsprogramma’s die aandacht vragen voor de artistieke en architectonische schatten van in Turkije levende minderheden. En er zijn cursussen cultureel ondernemen voor Karse vrouwen die zonder de aangereikte projecten zelf nooit hun creatieve talenten zouden kunnen ontplooien.

Daags na de vergadering maakte de delegatie, bestaande uit Nesra Gürbüz, Zümray Kutlu, Femie Willems en Cas Smithuijsen een excursie naar de 10de eeuwse stad Ani aan de Armeense grens. Die grens is zoals gezegd op slot. Maar dat zal niet lang meer duren. Een delegatie van de World Trade Organisation verkent de economische mogelijkheden van de regio al, voor als het internationale verkeer op gang komt. Ook in cultureel opzicht is dat een belofte. Kars is een vindplaats van de meest fantastische architectuur en van ongerept natuurschoon, inclusief een tomeloze avifauna. Een open grens zal Kars zichtbaar maken. De plaatselijke gemeenschap weet dat en blijft daarom geloven in de doelen die zij zich stelt.

Oktober 2009
Samenwerking met Turkije

Op vrijdag 20 november houdt prof. dr J.T. Mommaas de tweede KPY-lezing (KPY staat voor cultuurbeleid en –management) aan de Bilgi Universiteit te Istanbul. Hans Mommaas is hoogleraar vrijetijdsstudies aan de Faculteit Sociale en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Tilburg. Hij houdt zich bezig met de rol van vrije tijdsactiviteiten zoals sportbeoefening, kunst & cultuur, recreatie en toerisme in de duurzame ontwikkeling van steden en regio's.

Al eerder werkte Mommaas samen met de Boekmanstichting, resulterend in de publicatie Trading Culture, Gatt, European cultural policies and the transatlantic market (1996). Mommaas zal in Istanbul na het uitspreken van zijn lezing tevens de eerste versie van het Jaarboek voor cultuurbeleid en –management in ontvangst nemen. Daarin staat ook de bijdrage van Gijs de Vries, ten tijde van het uitspreken van zijn KPY-lezing, juni 2008, nog verbonden aan Instituut Clingendael en nu lid van de Algemene Rekenkamer. Voorts bevat het boek bijdragen op het thema `Cultuurbeleid en steden', geschreven door Turkse en Nederlandse auteurs. Het boek verschijnt in het Turks bij de Bilgi University Press en in het Engels bij Boekmanstudies. Vanuit Amsterdam zal de Engelse versie wereldwijd worden gedistribueerd.   

Aansluitend op de KPY-lecture reist Cas Smithuijsen, directeur van de Boekmanstichting en als expert betrokken bij de Turks-Nederlandse samenwerking op het gebied van cultuurbeleid, door naar Kars. Daar wordt met stadsbestuurders, culturele officials en leden van de civil society gesproken over de voortgang van het stedenproject dat daar nog tot einde 2010 loopt. In het stedenproject (naast Kars doen ook Antakya en Çanakkale mee) wisselen Turkse en Nederlandse experts ervaringen en kennis uit met de bedoeling de mogelijkheden van het stedelijk cultuurbeleid over en weer te verkennen en te benutten.

Het project, waarbij naast de Boekmanstichting en de Bilgi Universiteit ook de Turkse culturele NGO Anadolu Kültür en de Europese Culturele Stichting zijn betrokken, wordt in belangrijke mate financieel mogelijk gemaakt door het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Maart 2009
Nederlandse cultuurexperts in Antakya

Als onderdeel van het Matra-programma* van het ministerie van Buitenlandse Zaken loopt een project in drie Turkse steden. Daar vindt uitwisseling van kennis en ervaring plaats tussen de lokale culturele kwartiermakers, de Turkse culturele stichting Anadolu Kültür, en Nederlandse experts. Op 14 en 15 februari waren Ethem Ileri, adviseur diversiteit van de gemeente Amsterdam, Philipp Dietachmair, Matra programma - coördinator vanwege de Europese Culturele Stichting en Cas Smithuijsen, ‘chief expert’ van de Boekmanstichting te gast bij de plaatselijke culturele vertegenwoordigers van Antakya, omsloten door de Middellandse Zee en Syrië.

Antakya bezit vele culturele rijkdommen, maar weinig mogelijkheden om ze effectief te exploiteren. Het centrum staat vol gebouwen die even mooi als verwaarloosd zijn. Het plaatselijke museum herbergt waarschijnlijk de mooiste collectie Romeinse mozaïeken, maar het regenwater heeft er vrij spel. De culturele actoren hebben nog nauwelijks oog voor het maatschappelijke effect dat een collectieve actie teweeg kan brengen. Pas recent dringt het besef door dat kunst en cultuur kunnen fungeren als bouwstenen om de stedelijke samenleving te revitaliseren.

In de jaren 60 van de vorige eeuw, toen men vooral bezig was te overleven, was er geen protest toen de Romeinse brug werd afgebroken omdat de rivier moest worden uitgediept. Er kwam een brug voor terug die uitsluitend dient om de rivier over te steken. Nu vind je overal in de stad foto’s van de oude brug en van andere monumenten die de geschiedenis markeren. Het besef dat cultuur en geschiedenis voor de stad een actuele waarde vertegenwoordigen is ontloken. Vaker klinkt de roep op: 'Geef ons onze brug terug!’
(* Matra wil zeggen: maatschappelijke transformatie)

December 2008

Sinds dit voorjaar werkt de Boekmanstichting samen met de Istanbul Bilgi Universiteit om onderzoeksverslagen en andere documenten op het terrein van kunst, cultuur en beleid uit te wisselen en beschikbaar te stellen. Dit gebeurt in samenwerking met de Europese Culturele Stichting en wordt gefinancierd met geld van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tegelijk is een project gestart waarbij Nederlandse en Turkse experts ervaringen en informatie uitwisselen op het gebied van stedelijk cultuurbeleid. Sinds enige tijd is de documentleverantie op dit gebied aan Istanbul Bilgi Universiteit geautomatiseerd en verloopt de uitwisseling en raadpleging soepel. Inmiddels zijn de betrokken bibliotheken in samenspraak met het studiecentrum voor cultuurbeleid en -management (KPY) dat gevestigd is op de Santralistanbul campus van BILGI begonnen aan een gemeenschappelijk elektronisch repository. Hierdoor zullen de deskundigen bij de Boekmanstichting, Istanbul Bilgi Universiteit, culturele experts en betrokkenen bij de drie projectsteden in Turkije (Kars, Antakya en Canakkale) toegang krijgen tot een digitale bibliotheek.

Voorts verschijnt in het voorjaar van 2009 in Istanbul het KPY-jaarboek cultuurbeleid en -management. Het jaarboek wil in Turkije ten aanzien van cultuurbeleid en cultuur- management nieuwe benaderingen stimuleren die rekening houden met ontwikkelingen op het terrein van cultuur en beleid, zoals de opkomst van de creatieve industrie en de gevolgen hiervan voor de groei van de steden. Istanbul Bilgi Universiteit en de Boekmanstichting zullen dit jaarboek respectievelijk in Turkije en Europa verspreiden.


September 2008

Het studiecentrum voor kunst- en cultuurbeleid van de Istanbul Universiteit Bilgi zal medio 2009 zijn deuren openen. De Boekmanstichting ondersteunt het centrum door regelmatig titelbeschrijvingen en samenvattingen van aan kunst- en cultuurbeleid gerelateerde literatuur aan te reiken. KPY kan zo in essentiële literatuur voorzien om haar klanten in de toekomst van dienst te zijn.

Bibliotheekmedewerkers van KPY krijgen toegang tot de online catalogus en elektronische bestanden van de bibliotheek van de Boekmanstichting. Ook werkt de Boekmanstichting aan een Turkse versie van haar website om informatie te verstrekken aan Turkse beleidsmakers en wetenschappers over het werkterrein en activiteiten van de Boekmanstichting.

Juni 2008

In samenwerking met de Istanbul Bilgi Universiteit, Anadolu Kültür en European Cultural Foundation, werkt de Boekmanstichting aan de publicatie van jaarboeken cultuurbeleid
en -management in Turkije. Begin juni is de eerste redactionele bijeenkomst gehouden in Istanbul waarin alle projectpartners participeerden. Cas Smithuijsen nam deel namens de Boekmanstichting.

Er werd gesproken oven de opzet van de jaarboeken. Deze zullen beginnen met artikelen over cultuurbeleid en -management. Vervolgens komen de drie steden van Turkije (Antakya, Canakkale en Kars) aan bod.

Daarnaast spraken projectpartners en projectcoördinatoren over voorzieningen en een officiële opening van het Turkse studiecentrum voor kunst- en cultuurbeleid. European Cultural Foundation verzorgde naast de besprekingen een financiële training voor de projectcoördinatoren.

Mei 2008
Gijs de Vries over cultural diplomacy

Op 31 mei sprak de voormalig chef veiligheid van de EU, thans medewerker Instituut Clingendael Gijs de Vries, over de relatie tussen Turkije en de EU en welke rol culturele diplomatie zou kunnen spelen om die relatie te verstevigen. De lezing vond plaats ter gelegenheid van de start van het Bilgi-Centrum KPY voor cultuurbeleid, en
-management.

De Vries, die voorstander is van toetreding van Turkije tot de EU, behandelde de voetangels en klemmen die er tussen beide landen bestaan, ook in cultureel opzicht. Maar tegelijk benadrukte hij dat juist cultuur de mogelijkheid biedt ervaringen uit te wisselen en wederzijds begrip te kweken. Zijn lezing werd van vele kanten becommentarieerd, door culturele officials uit Turkije en vertegenwoordigers van vele andere Europese landen, die in Istanbul waren ter gelegenheid van een conferentie van de European Foundation Centre. Het debat was open en inspirerend voor het  samenwerkingsproject (In)visible Cities.

In het kader van dit project brachten, begin mei, bibliotheekmedewerkers van de Bilgi Universiteit een werkbezoek aan de Boekmanstichting. Later die maand vond een tegenbezoek plaats in Turkije. Mieke Nooijen, bibliotheekmedewerker van de Boekmanstichting, adviseerde over het aanschaffen van literatuur.

April 2008

Begin februari kwam een delegatie van de Bilgi Universiteit Istanbul samen met medewerkers van Anadolu Kültür op werkbezoek bij de Boekmanstichting. Hiermee ging het samenwerkingsproject tussen deze partijen van start. (In)visible Cities: Building Capacities for Local (Cultural) Policy Transformation in Turkey loopt van begin 2008 tot eind 2010. De bedoeling van het project is het scheppen van voorwaarden waarmee de grondslagen en uitgangspunten van het Turkse kunst- en cultuurbeleid meer inzichtelijk worden, zowel voor de direct betrokkenen uit de Turkse gemeenschap alsook voor de internationale wereld van beleid en politiek bestuur.

In twee dagen zijn vlot een aantal afspraken gemaakt over de uitwisseling van informatie en de opzet van een aantal publicaties. Begin april vond wederom een bijeenkomst plaats, dit keer tijdens ‘library week' in Istanbul. Saskia Leefsma, hoofd van de bibliotheek van de Boekmanstichting, gaf een lezing over de Boekmanstichting en het samenwerkingproject.

December 2007

Op initiatief van de European Cultural Foundation (www.eurocult.org) start begin 2008 een samenwerkingsproject Nederland – Turkije. Het project behelst uitwisseling van kennis en ervaring tussen beide landen op het gebied van kunst- en cultuurbeleid.
Dit meerjarige project bestaat uit twee onderdelen.

Ten eerste legt de bibliotheek van de Boekmanstichting rechtstreeks contact met de Bilgi Universiteit in Istanbul. Het resultaat daarvan zal zijn het operationeel maken van een in grote trekken met de Boekmanstichting te vergelijken landelijk documentatiecentrum in Istanbul, inclusief bibliotheek met thesaurusstructuur en online catalogus. Het documentatiecentrum zal vooral informatie over het Turkse kunst- en cultuurbeleid en het georganiseerde culturele leven aldaar bevatten.

Ten tweede zal kennis en ervaring op het vlak van gemeentelijk cultuurbeleid tussen de landen worden uitgewisseld. Accent ligt hierbij op het in kaart brengen (mapping) van de praktijk van het cultuurbeleid in drie Turkse steden (Kars, Antakya en Canakkale). Het gaat dan ook om de relatie tussen het stadsbestuur en de plaatselijke culturele gemeenschap.

(In)visible Cities is een samenwerkingsproject van de Boekmanstichting, de Europese Culturele Stichting, het ministerie van Buitenlandse Zaken in het kader van het Matra-programma, Anadolu Kültür en de Bilgi Universiteit in Istanbul.