Wat is de historie van het pand Herengracht 415?

Wie de Boekmanstichting aan de Herengracht 415 binnenstapt, wordt direct herinnerd aan een stille voornaamheid die al begint in de roodgrijswit betegelde gang. Boven in de terracotta en olijfgroen beschilderde Voordrachtzaal van de voormalige katholieke Vereeniging Geloof en Wetenschap, surfen nu studenten op laptops waar in 1906 de 'Damesbibliotheek' floreerde, streng gescheiden van de één verdieping hoger liggende 'Heerenbibliotheek', waar een "in sierlijk uniform gestoken zaalwachter" hand en spandiensten verleende.

 

Het oorspronkelijke woonhuis op dit stuk grond dateert uit 1666 (het heeft dan een klokgevel) en behoorde tweehonderd jaar lang toe aan de familie Goethals. In 1890 werd het pand eigendom van de Sint-Willebrordusstichting, opgericht door de Jezuïeten van de aan de Singel gelegen kerk de Krijtberg. Deze religieuze 'zakenlieden' kochten vele huizen in de binnenstad aan, waaronder Herengracht 415. Omdat de tuin daarvan aan de achterzijde van hun krap bemeten kerk grensde, verplaatsten ze bibliotheek en leeszaal van de in hun kerk gevestigde Vereeniging Geloof en Wetenschap naar deze dependance.

 

Een jaar later begon de katholieke architect W.G. Welsing met een ingrijpende verbouwing. Hij was o.a. de huisarchitect van de vroegere winkelketen De Gruyter, bekend om zijn herkenbare deco-gevels en luxueuze interieurs.

 

Welsing verving de klokgevel door een trapgevel die goed paste bij de in die tijd zeer gewaardeerde Hollandse-renaissancestijl. Voor de gevel zijn rode bakstenen gebruikt, die worden afgewisseld met natuurstenen banden over de volle breedte. Verder behoren tot deze levendige stijl ook allerlei aan historische voorbeelden ontleende details, zoals: gesmede sierankers, cartouches en medaillons. Deurpartijen worden vaak rijk vormgegeven als poortjes met zuilen of pilasters en frontons. 

 

 In de glas-in-loodramen aan de achterkant van het gebouw, verwijzen de letters FS naar de bestemming van het pand: Fides et Scientia. En in de voordrachtzaal verwijzen een gebeeldhouwde engel (geloof) en uil (wetenschap) naar de geestelijke 'pijlers' waarop dit pand rust.

 

Eind 1930 verlaat de Vereeniging Geloof en Wetenschap het gebouw op de Herengracht om plaats te maken voor de Rooms Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek. Spontaan een boek uit de kast trekken is er niet toegestaan. Hier heerst, tot aan het vertrek van de RKOLB in 1967, de 'gesloten uitleen': alle 2250 leners  krijgen hun boeken uitsluitend door de bibliothecaris aangereikt.

 

In 1993 laat de Boekmanstichting, die dan zestien jaar in het pand zit, de geschilderde plafond- en wanddecoraties in de Voordrachtzaal waar nu haar kunstbibliotheek huist, restaureren. Sierlijke details en ornamenten die verwijzen naar Geloof en Wetenschap krijgen hun kleuren weer terug. Verdere herstelwerkzaamheden volgen in 2007. Het grachtenpand is in 2001 op de monumentenlijst geplaatst - stijlvol en nog springlevend!

 

Bron: Karin Jongbloed: Herengracht 415: 100 jaar Geloof, Wetenschap en Cultuur, Boekmanstichting, 1991.