De Kennisagenda is een strategisch instrument waarmee we doorlopend, in samenspraak met het culturele veld, urgente thema’s identificeren en kennishiaten in beeld brengen. Welke kennis is er al? Welke vragen leven er in onderzoek, beleid en de culturele sector? En welk aanvullend onderzoek is nog nodig voor een goed functionerende en gezonde culturele sector en bijpassend cultuurbeleid?

Met activiteiten, publicaties en eigen onderzoek sluit de Boekmanstichting zoveel mogelijk aan op de thema’s en kennisvragen die in de Kennisagenda worden benoemd.  Tegelijkertijd kan en wil de Boekmanstichting niet alle kennishiaten zelf invullen. De kennis en expertise bevinden zich juist ook in de culturele sector, bij collega-onderzoekers, beleidsmakers, kunstenaars, instellingen en andere betrokkenen. Daarom biedt de Kennisagenda niet alleen richting voor onze eigen werkzaamheden, maar ook overzicht en houvast voor het bredere veld. Ze laat zien waar kennis beschikbaar is, waar vragen openstaan en waar verder onderzoek door anderen waardevol kan zijn.

Waartoe dient de Kennisagenda?

De Kennisagenda dient drie doelen:

• Het identificeren van urgente thema’s, onderzoeksvragen en kennishiaten. Doorlopend halen we kennisvragen op uit onderzoek, beleid en de culturele sector. Zo brengen we in beeld welke thema’s actueel zijn en waar behoefte is aan meer kennis, zowel op korte als lange termijn.
• Richting geven aan het werk van de Boekmanstichting. We laten zien welke vragen we zelf oppakken en hoe deze terugkomen in onze publicaties, onderzoeken, bijeenkomsten en andere werkzaamheden.
• Suggesties doen voor verder onderzoek. Omdat niet alle vragen door de Boekmanstichting beantwoord kunnen worden, benoemen we ook waar vervolgonderzoek door anderen nodig of kansrijk is. Daarmee willen we bijdragen aan een beter gedeelde kennisbasis voor de hele sector.

Hoe gebruik je het?

De agenda is gestructureerd via hoofd- en subthema’s. De thema’s vormen geen sluitende of vaste lijst, maar bieden wel structuur en kaders. Elk subthema bevat een introductie over het belang van het thema, een wegwijzer naar beschikbare kennis, inzicht in lopend onderzoek van de Boekmanstichting en relevante openstaande kennisvragen.

De Kennisagenda blijft in ontwikkeling door periodiek nieuwe inzichten uit ons eigen werk en uit het veld te verwerken. Doe je zelf onderzoek binnen een van de thema’s? Wil je kennis toevoegen of een kennishiaat aandragen? Dan nodigen we je uit om bij te dragen. Zo bouwen we samen aan een actuele en bruikbare kennisbasis voor cultuurbeleid en de culturele sector. We zijn bereikbaar via info@boekman.nl.

De komende maanden werken we de pagina’s over de subthema’s structureel verder uit.

Cultuur speelt een fundamentele rol in de samenleving. Op de meest uiteenlopende manieren draagt cultuur bij aan persoonlijke ontwikkeling, zingeving en creativiteit. Cultuur biedt mensen talloze mogelijkheden tot reflectie, ontmoeting en verbeelding. Via culturele uitingen, tradities en erfgoed geven mensen zo al eeuwenlang betekenis aan hun leven en de wereld om hen heen.

De laatste tijd is er veel aandacht voor de waarde die cultuur heeft voor grote maatschappelijke uitdagingen zoals leefbaarheid, gezondheid, sociale ongelijkheid en duurzame economische ontwikkeling. Voor het (mee)helpen oplossen van deze vraagstukken wordt steeds vaker gekeken naar de creatieve, verhalende en verbeeldende kracht van kunst en cultuur. Veel makers en instellingen kiezen zelf ook bewust voor een maatschappelijke rol.

Overheden, culturele organisaties en financiers willen beter begrijpen welke waarde en impact cultuur creëert en hoe en voor wie die waarde tot stand komt. Deze behoefte past bij de opkomst van ‘evidence-based beleid’ en wens om overheidsuitgaven te legitimeren. Er is echter ook kritiek op deze benadering omdat er te weinig aandacht zou zijn voor de eigenstandige, niet-meetbare betekenis van cultuur.

De Kennisagenda agendeert onder het hoofdthema ‘Waarde van cultuur’ een brede waaier aan kennisvragen waarmee door onderzoekers, makers en vertegenwoordigers van beleid en bestuur naar de rol van cultuur in de samenleving wordt gekeken. Door kennis over de waarde van cultuur te versterken, ontstaat een betere basis voor beleid, praktijk en investeringen. Daarmee kan het culturele domein zijn maatschappelijke betekenis zichtbaar maken en vergroten.

Instellingen zijn steeds vaker bezig met het evalueren van hun impact. Er is behoefte aan gedeelde kennis over methoden om maatschappelijke waarde(n) te onderzoeken, waarbij zowel aandacht is voor de intrinsieke waarde van de culturele praktijk als de betekenis van cultuur in cross-sectorale samenwerkingen.

Het hoofdthema ‘Waarde van cultuur’ hebben we onderverdeeld in drie subthema’s:

Zowel door beleidsmakers als door culturele organisaties wordt veel aandacht besteed aan de toegang tot cultuur. De ambitie dat iedereen de mogelijkheid moet hebben om cultuur te beleven, te beoefenen en eraan bij te dragen, loopt als rode draad door talloze beleidsnota’s. In de praktijk is deze toegang echter niet vanzelfsprekend. Verschillen in inkomen, opleidingsniveau, woonplaats, gezondheid, taal, leeftijd of culturele achtergrond hebben invloed hebben op de mate waarin mensen deelnemen aan het culturele leven. Ook digitale ontwikkelingen, veranderende publieksbehoeften en de inrichting van het culturele aanbod spelen daarbij een belangrijke rol.

De relevantie van dit thema neemt toe doordat maatschappelijke ongelijkheid en diversiteit steeds nadrukkelijker op de agenda staan. Culturele instellingen, beleidsmakers en overheden streven naar een sector die toegankelijk is voor een breed en gevarieerd publiek. Dat vraagt om meer inzicht in de factoren die deelname bevorderen of juist belemmeren. Bovendien is het van belang te onderzoeken hoe verschillende groepen cultuur ervaren en welke vormen van aanbod, presentatie en ondersteuning bijdragen aan een grotere betrokkenheid.

Er is behoefte aan actuele kennis over participatiepatronen, drempels en kansen, maar ook over de effectiviteit van beleid en interventies. Meer inzicht in toegang tot cultuur helpt om de culturele en creatieve sector inclusiever, rechtvaardiger en toekomstbestendiger te maken, zodat meer mensen kunnen profiteren van de waarde die cultuur biedt. In het beleid is er de laatste jaren veel aandacht voor regionale spreiding maar ook voor participatie, diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie. Belangrijk is de vraag hoe het begrip cultuur beleidsmatig wordt afgebakend en wie dat bepaalt. Binnen de Kennisagenda gaan we uit van een brede en meerstemmige benadering van het begrip, onder meer door in te zoomen op the culture en nachtcultuur.

Het hoofdthema is onderverdeeld in vier subthema’s:

De toekomst van cultuur is een hoofdthema in deze Kennisagenda omdat culturele systemen, praktijken en instellingen voortdurend veranderen onder invloed van maatschappelijke, demografische, economische, technologische en ecologische ontwikkelingen. Digitale transformatie verandert de manier waarop cultuur wordt gemaakt, verspreid, beleefd en bewaard. Bezoekers en deelnemers brengen andere verwachtingen, voorkeuren en vormen van betrokkenheid met zich mee. Tegelijkertijd hebben culturele organisaties te maken met vraagstukken rond financiering, arbeidsmarkt, duurzaamheid, publieksbereik en de inzet van nieuwe technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie.

Door systematisch inzicht te ontwikkelen in trends, scenario’s en mogelijke toekomstbeelden ontstaat een steviger fundament voor een innovatieve en blijvend relevante cultuursector. Om voorbereid te zijn op de toekomst is het van belang om beter te begrijpen welke ontwikkelingen op de lange termijn van invloed zijn op het culturele veld. Welke veranderingen tekenen zich af in het gedrag van publiek, deelnemers en makers? Welke gevolgen hebben technologische innovaties voor bijvoorbeeld creatie, distributie en eigenaarschap van cultuur? En hoe kan de culturele sector bijdragen aan maatschappelijke veranderingen zoals de klimaattransitie?

Het hoofdthema ‘De toekomst van cultuur’ hebben we onderverdeeld in twee subthema’s die beide grote invloed hebben op de manieren waarop cultuur gemaakt, beoefend, beleefd en bewaard wordt: