Verslag: Gen Z, beleid en de kunsten

Dit zijn enkele belangrijke inzichten uit twee dagen presentaties, werksessies en gesprekken.

1. Neem Gen Z’ers serieus en betrek hen niet enkel symbolisch

Een terugkerend thema was het verschil tussen het betrekken en daadwerkelijk invloed geven van Gen Z’ers (de generatie geboren tussen 1997 en 2012). Het Stedelijk Museum Amsterdam liet zien hoe het programma Blikopeners sinds 2008 evolueerde van educatief project naar structurele samenwerking met marketing, events en publieksontwikkeling. De jongeren worden betaald, werken mee als collega’s en krijgen vrijheid om zelf content te maken. Dat levert niet alleen sterkere publieksbinding op, maar ook persoonlijke ontwikkeling en een betrokken alumninetwerk.

Tegelijkertijd klonk waarschuwing voor ‘youth washing’: instellingen die zich als jong en inclusief presenteren zonder Gen Z’ers echt invloed te geven op beleid of organisatiecultuur.

2. Zie Gen Z niet als homogene doelgroep

Meerdere sprekers benadrukten dat generaties fluïde en moeilijk af te bakenen zijn. Volgens onderzoeker Edwin van Meerkerk (Radboud Universiteit Nijmegen) delen generaties weliswaar bepaalde maatschappelijke ervaringen, maar zijn de verschillen binnen Gen Z vaak net zo groot als die tussen generaties. Ook uit cijfers van de Vrijetijdsomnibus blijkt dat cultuurdeelname onder Gen Z hoog is, maar ook samenhangt met levensfase: jonge mensen participeren simpelweg vaker in cultuur en dat verschuift zodra zij ouder worden, zo lichtte Thomas de Hoog (onderzoeker Boekmanstichting) toe.

Panelleden riepen instellingen daarom op specifieker te denken dan alleen Gen Z. Subculturen, online gemeenschappen en regionale verschillen spelen een grote rol.

3. Authenticiteit is cruciaal

Het verlangen naar authenticiteit vormde een rode draad door vrijwel alle sessies. Gen Z’ers prikken snel door geforceerde marketing of pogingen van organisaties om ‘bij de tijd’ over te komen. In communicatie is inhoud belangrijker dan toon, zo luidde een van de conclusies uit de werksessies over publiciteit. Spreek niet als Gen Z, maar met Gen Z. Of laat een Gen Z’er de communicatie doen. En ben je van een andere generatie? Met oog op authenticiteit waarderen Gen Z’ers het juist als je je eigen communicatiestijl gebruikt.

Ook in kunstonderwijs kwam die zoektocht terug. Volgens ontwerper en docent Catelijne van Middelkoop (Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten) sluiten traditionele opvattingen over artistieke kwaliteit op de academies niet meer aan op een generatie die opgroeide met digitale beeldcultuur. Digitale en analoge praktijken zouden elkaar daarom niet moeten uitsluiten, maar aanvullen.

4. Digitale cultuur vraagt om nieuwe vormen van beleid

Kennisinstituut DEN benadrukte dat digitale transformatie niet optioneel is voor de cultuursector. Jongere generaties groeien digitaal op en ontwikkelen andere verwachtingen rondom participatie, immersie en interactie. Tegelijkertijd groeit ook de behoefte aan fysieke ontmoeting, analoge ervaringen en privacy.

Verschillende sprekers wezen op de invloed van algoritmes en platforms op cultuurconsumptie. Sociologe Femke Vandenberg (Rijksuniversiteit Groningen) toonde aan dat streamingdiensten toenemend bepalen welke muziek we horen en waarderen. Dat vraagt om een verscherpte mediawijsheid, want muziekplatforms sturen op korte, emotionele fragmenten en versterken bestaande ongelijkheden doordat bepaalde artiesten vaker zichtbaar worden gemaakt.

5. Herdefinieer kunst ten tijde van AI

Tijdens een studentenpanel discussieerden deelnemers over AI-kunst en auteurschap. Is AI-kunst kunst? Wat gebeurt er met menselijke creativiteit wanneer algoritmes beelden genereren? Sommige aanwezigen zagen parallellen met eerdere technologische verschuivingen, zoals de opkomst van fotografie, die het impressionisme mogelijk maakte in de schilderkunst, omdat vastleggen voortaan met een foto kon. Anderen uitten zorgen over de macht van grote technologiebedrijven en de invloed van algoritmes op culturele zichtbaarheid. Duidelijk is dat de definitie van wat kunst (niet) is aan het verschuiven raakt.

6. Financier de bron, niet alleen het eindresultaat

In meerdere sessies kwam naar voren dat Gen Z’ers behoefte hebben aan laagdrempelige ondersteuning en ruimte voor experiment. De evaluatie van de SPUK-regeling jongerencultuur – een landelijke regeling waarbij gemeenten subsidiegeld naar eigen inzicht lokaal mochten toebedelen aan jongerencultuur als compensatie voor de pandemietijd – liet zien dat gemeenten vooral succesvol waren wanneer jongeren eigenaarschap kregen en procedures eenvoudig bleven.

Deze conclusie klonk ook door in het panel georganiseerd door de Boekmanstichting in samenwerking met de Raad voor Cultuur en We Are Today. Onder leiding van moderator Zahra Sebbar kwam GenZ aan het woord met sprekers Tyrone Tjon-a-loi (JongeMakersPlatform, cultuurmakelaar Den Bosch), Doortje Koldewij (Future Collective, Fonds21) & Marelva de Mey (student HKU).

Veel informele cultuurpraktijken blijven buiten beeld van subsidiegevers, terwijl daar juist veel innovatie plaatsvindt. ‘Financier niet alleen de takken die bloeien, maar ook de wortels waaruit ze groeien,’ luidde een van de metaforen uit het gesprek. Niet alleen zichtbare resultaten verdienen ondersteuning, maar ook de gemeenschappen, netwerken en experimenten waaruit nieuwe culturele initiatieven ontstaan.

7. Verlaag de drempel van het culturele instituut

Een terugkerende paradox was dat jonge makers die zich tot the culture rekenen behoefte hebben aan ondersteuning, maar tegelijkertijd dubbelzinnig staan tegenover institutionalisering. Culturele instellingen moeten volgens panelleden daarom niet alleen ruimte maken voor jongeren binnen bestaande structuren, maar ook erkennen dat waardevolle cultuur zich vaak buiten instituties ontwikkelt: online, informeel en collectief.

De conferentie maakte duidelijk dat de vraag niet alleen is hoe culturele instellingen jongeren bereiken, maar ook hoe instellingen zelf moeten veranderen in een tijd waarin digitale cultuur, identiteit en gemeenschapsvorming fundamenteel verschuiven. ‘Waarom willen we dat eigenlijk?’ vroeg iemand in de zaal. Het antwoord dat opkwam: Jongeren zijn de toekomst en zullen dus ook het cultuurlandschap van de komende jaren vormgeven.

Hieronder volgt een beeldimpressie van de bijeenkomst.
Fotografie: Imke van Herk en Jasmin Sharif.